Słownik najważniejszych pojęć dot. konstrukcji drewnianych

Słownik pojęć

Dach – górna część budynku. Do jego zadań należy zarówno osłonienie obiektu przed wpływem czynników atmosferycznych, jak i przed utratą ciepła wewnątrz budynku. Dachy dzielimy na płaskie i strome. Na jego konstrukcję składają się konstrukcja nośna i pokrycie dachowe.

Połać dachowa – pokrycie dachu

Poszycie – znajduje się zaraz pod pokryciem dachu i stanowi dla niego podłoże.

Naroże – grzbiet, miejsce łączenia się ze sobą połaci.

Gąsior – rodzaj dachówki. Służy do krycia krawędzi, naroża dachu oraz kalenicy. Łączony za pomocą klamer. Może mieć charakter ozdobny.Wole oko – element estetyczny, okno znajdujące się w połaci dachu.

Kalenica główna – górna krawędź dachu, w której stykają się połacie.

Kalenica narożna – występuje na dachach ze skośnymi krawędziami, gdzie tworzy linie przecięcia.

Okap – odprowadzająca wodę, dolna krawędź połaci, znajdująca się poza linią murów zewnętrznych.

Kosz – krawędź wklęsła znajdująca się na przecięciu połaci.

Loggia dachowa – element estetyczny. Wnęka w dachu z oknem oraz drzwiami balkonowymi.

Lukarna – pionowe okno dachowe wystające ponad poziom dachu i posiadające daszek.

Więźba – przenosi obciążenia dachu oraz pokrycia dachowego. Składa się z wiązarów.

Więźba krokwiowa – więźba stosowana przy rozpiętości dachu do 7,5 metra.

Więźba krokwiowo-jętkowa – więźba stosowana przy rozpiętości dachu między 7,5 a 9 metrów.

Więźba płatowo-jętkowa oraz płatowo-kleszczowa – więźby stosowane przy rozpiętości dachu między 9 a 11 metrów.

Dźwigary dachowe – więźba stosowana przy rozpiętości dachu powyżej 12 metrów.

Dźwigar – ukośna albo pozioma część konstrukcji, stosowana najczęściej w szerokich konstrukcjach. Jej zadaniem jest przenoszenie obciążenia na podpory. Wyróżniamy kilka rodzajów dźwigar, w tym wiązary dachowe, pojedyncze układy prętowe, stalowe kratownice i blachownice.

Kratownica – inaczej dźwigar kratowy. Ma kształt kraty, którą łączą równoległe pręty.

Wiązar – złożona z pary krokwi opartych na belce wiązarowej albo ścianach, nośna część więźby w kształcie trójkąta. Wyróżnia się wiązary: drewniane (krokwiowe, jętkowe, wieszarowe i płatwiowo-kleszczowe), stalowe (blachownica i kratownica) oraz żelbetowe (kratownica).

Murłat – inaczej murłata lub namurnica. Mocowana bezpośrednio do muru, wspiera więźbę poprzez rozkładanie jej ciężaru na ściany budynku.

Wiatrownica – deska albo łata mająca na celu wzmocnienie konstrukcji w podłużnym kierunku. Podczas naporu wiatru ułatwia działanie wiązar. Mocowana jest ukośnie od wewnętrznej strony połaci.

Pas dolny – montowany w pozycji pionowej, znajduje się w dolnej części obrysu wiązara.

Pas górny – elementy na których mocuje się pokrycie, znajduje się w górnej część obrysu wiązara.

Krokiew – ukośna deska na której znajduje się poszycie. Oparta o płatew lub zwieńczenie ściany (z jednej strony) i kalenicę (z drugiej). Jej głównym zadaniem jest przenoszenie obciążenia – zarówno swojego i pokrycia, oraz działających na nie sił atmosferycznych.

Belka stropowa – część stropu, łączy ze sobą przeciwległe krokwie i płatwie

Kleszcze – służy do usztywniania i przenoszenia sił podłużnych konstrukcji dachowych, chwytając krokwie z obu stron. W konstrukcjach płatowo-krokwiowych łączy dwie ramy stolcowe.

Jętka – belka pozioma umiejscowiona u góry wiązara. Ściskana przez krokiew, dzieli je na dwie części i przenosi poziome siły z jednej na drugą. Ma zapobiegać ugięciu i rozsuwaniu się krokwi.

Płatew – belka stanowiąca podporę dla krokwi, przenosi obciążenie oraz spaja całą konstrukcję w podłużnym układzie. W prostopadłym układzie z wiązarami dachowymi.

Łata – mocowana do krokwi, biegnie w poprzek połaci. Uzupełniana przez kotrłatę utrzymuje pokrycie.

Kontrłata – służy do wentylacji i razem z łatami podtrzymuje pokrycie dachu. Montowana równolegle do krokwi.

Stolec – pionowy słup będący częścią konstrukcji ramy nośnej stolcowej (razem z płatwią, podwaliną i mieczami). Stoi na podwalinie albo belce stropowej.

Wieszar – podłużne usztywnienie konstrukcji, rama na którą składają się wieszak, miecz, tram i zastrzał. Inaczej storczyk.

Wieszak – jedna z części wieszara, podpiera płatwie.

Tram – pozioma belka w trójkątnych wiązarach, łączy w dolnej części dwie krokwie.

Zastrzał – montowany ukośnie, usztywnia więźbę, łącząc słup z belką stropową lub tramem.

Miecz – usztywnia konstrukcję i zmniejsza rozpiętość płatwi, łącząc klesze, płatew oraz jętkę ze słupem. W większości przypadków stosowany prostopadle do wiązara.

Kotew – inaczej ankier, ankra, kotwa, kołek albo łącznik. Zapobiega przesuwaniu się elementów dachu łącząc dwa z nich ze sobą.